Door Aline Schoentjes, gebaseerd op haar chronique Tendances Première.
Dacht je dat alleen mama’s een hormonale en hersenrevolutie doormaken na de geboorte? Denk opnieuw. Ook vaders ondergaan ingrijpende biologische veranderingen. En de wetenschap toont dat vandaag overtuigend aan.
Lange tijd werd beweerd dat mannen biologisch niet gemaakt zouden zijn om voor kinderen te zorgen zoals vrouwen dat van nature zouden doen. Die overtuiging heeft decennialang een ongelijke verdeling van ouderlijke taken gerechtvaardigd. Toch tonen de neurowetenschappen rond vaderschap een heel ander beeld. Mannen en vrouwen maken belangrijke hormonale- en hersenveranderingen door wanneer ze ouder worden. Wat volgt geldt zeer waarschijnlijk ook voor holebi koppels, al staat het onderzoek daar nog minder ver.
Spectaculaire hormonale veranderingen
Tussen 2011 en 2016 volgde een Amerikaanse antropoloog ongeveer 600 jonge, alleenstaande en kinderloze mannen tussen 21 en 26 jaar. De resultaten zijn duidelijk. De 465 deelnemers die vader werden, zagen hun testosteron gemiddeld 33 procent sterker dalen dan wie vrijgezel bleef of enkel trouwde. Die daling gebeurt net voor of na de geboorte. Hoe groter ze is op de eerste dag na de bevalling, hoe meer deze jonge vaders zich in de maanden nadien inzetten voor de zorg van hun kind en voor huishoudelijke taken.
Voor wie zich zorgen maakt, de natuur zit goed in elkaar. Tegelijk met de daling van testosteron stijgt oxytocine sterk, met meer dan 33 procent in de eerste zes maanden van het kind. Dit hormoon van hechting en liefde, door de Franse gynaecoloog Michel Odent het hormoon van de liefde genoemd, speelt een fundamentele rol in vertrouwen, sociale verbondenheid, gezichtsherkenning en empathie. Het stimuleert ook de aanmaak van dopamine, een stof die essentieel is in het beloningssysteem van ons brein.
Concreet betekent dit dat kersverse vaders als het ware overspoeld worden door oxytocine en dopamine. Hun brein wordt actiever in de zones die te maken hebben met het herkennen van emoties bij de baby, het begrijpen van zijn of haar mentale toestand en met ouderlijke beloning. Hoe meer ze voor hun kind zorgen, hoe meer voldoening en geluk ze ervaren. Het is een natuurlijke en versterkende vicieuze cirkel. Deze hormonale veranderingen lijken ook op langere termijn aanwezig te blijven, zeker wanneer de vader samenwoont met zijn kind en actief betrokken is bij de opvoeding, al is daarover nog geen volledige wetenschappelijke consensus.
Een brein dat zich herorganiseert
Naast hormonen verandert ook het brein zelf. Een onderzoeker uit Denver stelde via MRI scans fascinerende veranderingen vast. Vaders vertonen dezelfde hersenveranderingen als moeders, met een toename van grijze stof in gebieden die verband houden met hechting, opvoeding, empathie en het interpreteren en beantwoorden van het gedrag van de baby.
Toch zijn er verschillen in de meest actieve zones. Bij moeders liggen die meer centraal in het brein, waar dagelijkse zorg, opvoeding en risico inschatting geregeld worden. Bij vaders bevinden ze zich vaker aan de buitenkant van het brein, meer gericht op reflectie, doelen stellen, plannen en problemen oplossen. Het gaat hier om algemene tendensen en niet om een vastgelegde rolverdeling. Ouders passen zich aan volgens hun levensomstandigheden, persoonlijkheid en persoonlijke evolutie.
Met andere woorden, het brein van vaders en moeders verandert anatomisch op een gelijkaardige manier om zich te hechten en voor de baby te zorgen, maar de manier waarop ze dat concreet invullen verschilt. Wat motivatie, hechting en afstemming op het kind betreft, zijn moeders en vaders gelijkwaardig. Ze vertalen die capaciteiten gewoon in complementaire rollen en gedragingen. En kinderen voelen dat feilloos aan.
Een natuurlijke afstemming tussen ouder en kind
Het brein van jonge kinderen stemt zich af op dat van hun ouders in de aanmaak van oxytocine. Moeders ervaren hun piek in oxytocine en dopamine meestal tijdens zorgende en koesterende momenten. Vaders kennen een gelijkaardige hormonale piek tijdens het spelen en actievere interacties met hun kind. Het kind zoekt daardoor verschillende soorten interactie bij elke ouder, en die zijn allemaal essentieel voor een evenwichtige ontwikkeling.
En nu?
Deze wetenschappelijke inzichten bieden geruststelling aan toekomstige vaders. Je bent biologisch uitgerust voor je nieuwe rol. De natuur heeft je voorbereid op hechting, zorg en ouderlijk geluk, net zoals moeders.
Ze werpen ook een belangrijke maatschappelijke vraag op. Op de dag dat we een volwaardig vaderschapsverlof invoeren dat vroege betrokkenheid en afstemming vanaf de eerste dagen mogelijk maakt, wint iedereen. Kinderen, vaders en moeders.
Interessant om te lezen
Jourdain, Daudain, Grimée, L’Arnaque des Nouveaux Pères, Glénat, 2024 Arte
How Men’s Bodies Change When They Become Fathers
New York Times, 15 avril 2020, mis à jour le 19 juin 2020,
Feldman, R., Gordon, I., Influs, M., Gutbir, T., and Ebstein, R., Parental
Oxytocin and Early Caregiving Jointly Shape Children’s Oxytocin
Response and Social Reciprocity, Neuropsychopharmacology, 2013 Jun;
38 (7): 1154-1162
Grebe, N., Sarafin, R., Strenth, C., Zilioli, S. Pair-bonding, fatherhood, and
the role of testosterone: A meta-analytic review, Neuroscience &
Biobehavioral Reviews, 2018 March; 98: 221-233
Machin, A., The Life of Dad, Simon & Schuster UK, June 14, 2018, 320
pages
Anna Machin, https://en.wikipedia.org/wiki/Anna_Machin,